CHỦ TỊCH VCBC CHIA SẺ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC KHI ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM TẠI THỦ PHỦ NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ - LIỄU CHÂU

Hội nghị "TÂN KIỀU BẮC CẦU NỐI HẢI NGOẠI - CHUNG TAY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG" dưới sự chỉ đạo của Văn phòng Sự vụ Hoa kiều Thành phố Liễu Châu, văn phòng Sự vụ Hoa kiều Quận Thành Trung, Liên minh phát triển Tân Kiều Quận Thành Trung, Thành phố Liễu Châu, phối hợp cùng Hội đồng Doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc (VCBC) tổ chức đã diễn ra tốt đẹp.

 

Tại Hội nghị, Chủ tịch Hội đồng doanh nghiệp Việt Nam - Trung Quốc (VCBC) Ông Steve Bùi đã có bài phát biểu với các chủ đề liên quan tới Cơ hội và Thách thức khi doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam, Ngành nghề tiềm năng cũng như các cơ hội cho các doanh nghiệp Thành Phố Liễu Châu khi đầu tư tại Việt Nam. Nội dung cụ thể như sau:

Việt Nam hiện là một trong những điểm đến hấp dẫn cho đầu tư trong khu vực Đông Nam Á nhờ vào sự ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và các chính sách khuyến khích đầu tư. Tuy nhiên, môi trường kinh doanh và đầu tư tại Việt Nam cũng đối mặt với một số rào cản cần được giải quyết để duy trì sức hút lâu dài. Dưới đây là phân tích chi tiết về các thuận lợi và rào cản dựa trên tình hình hiện tại (tính đến tháng 4/2025):

I.THUẬN LỢI KHI ĐẦU TƯ FDI VÀO THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

1.Ổn định chính trị và pháp lý

- Ổn định chính trị: Việt Nam được đánh giá cao về sự ổn định chính trị, tạo môi trường an toàn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Chính phủ duy trì các chính sách nhất quán, tập trung vào phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

- Khung pháp lý cải thiện: Các luật như Luật Đầu tư 2020, Luật Doanh nghiệp 2020 và các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã đơn giản hóa thủ tục hành chính, minh bạch hóa quy trình và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Việt Nam hiện tham gia 16 FTA, bao gồm CPTPP, RCEP và EVFTA, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường toàn cầu.

-Chính sách ưu đãi đầu tư: Chính phủ cung cấp các ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ tài chính cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo và sản xuất xuất khẩu.

1.2. Tăng trưởng kinh tế và thị trường tiềm năng

- Tốc độ tăng trưởng cao: Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP ổn định (khoảng 6-7% mỗi năm trong thập kỷ qua), ngay cả trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Năm 2024, GDP được dự báo tăng trưởng khoảng 6,8-7%, tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

-Thị trường nội địa lớn: Với dân số hơn 100 triệu người, trong đó hơn 60% ở độ tuổi lao động và tầng lớp trung lưu đang tăng nhanh, Việt Nam là thị trường tiêu dùng đầy tiềm năng cho các ngành bán lẻ, công nghệ và dịch vụ.

-Vị trí địa lý chiến lược: Nằm ở trung tâm Đông Nam Á, Việt Nam là cửa ngõ giao thương với các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Hệ thống cảng biển và hạ tầng logistics phát triển hỗ trợ xuất khẩu hiệu quả.

1.3. Lực lượng lao động và chi phí cạnh tranh

-Lao động trẻ và dồi dào: Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, năng động, với chi phí nhân công thấp hơn so với các nước như Trung Quốc, Thái Lan hay Malaysia. Trình độ lao động cũng đang cải thiện nhờ đầu tư vào giáo dục và đào tạo.

-Chuyển đổi số: Sự phát triển của công nghệ và chuyển đổi số thúc đẩy năng suất lao động, đặc biệt trong các ngành fintech, thương mại điện tử và sản xuất thông minh. Các doanh nghiệp như MoMo đã tiên phong trong lĩnh vực này, tận dụng tốt thị trường nội địa.

1.4. Hạ tầng và hội nhập quốc tế

-Cải thiện hạ tầng: Việt Nam đã đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông (cao tốc Bắc-Nam, cảng biển Cái Mép-Thị Vải), năng lượng và viễn thông, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và logistics.

- Hội nhập kinh tế: Các hiệp định thương mại giúp Việt Nam thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt từ các quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và EU. Năm 2024, vốn FDI đăng ký đạt khoảng 38 tỷ USD, tăng 10% so với 2023.

1.5. Xu hướng đầu tư xanh và bền vững

• Chú trọng phát triển bền vững: Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, thu hút các dự án đầu tư vào năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) và sản xuất xanh. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng công nghệ thân thiện môi trường đang được triển khai mạnh mẽ.

II. RÀO CẢN TRONG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH VÀ ĐẦU TƯ

2.1. Hạn chế về khung pháp lý và thủ tục hành chính

-Chồng chéo và thiếu rõ ràng: Mặc dù đã có cải cách, một số quy định pháp lý vẫn còn phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực đối tác công-tư (PPP) và chia sẻ rủi ro doanh thu. Ví dụ, Luật PPP thiếu cơ chế rõ ràng để bảo vệ nhà đầu tư trong trường hợp doanh thu sụt giảm.

- Thủ tục hành chính chậm trễ: Một số doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), vẫn gặp khó khăn trong việc xin giấy phép, tiếp cận đất đai và giải quyết tranh chấp pháp lý. Theo khảo sát PCI 2022, khoảng 14% doanh nghiệp báo cáo chi phí không chính thức để đẩy nhanh thủ tục.

-Thanh tra chồng chéo: Tình trạng thanh tra, kiểm tra trùng lặp vẫn tồn tại, gây mất thời gian và tăng chi phí cho doanh nghiệp.

2.2. Hạn chế về hạ tầng và năng lực lao động

- Hạ tầng chưa đồng bộ: Mặc dù có cải thiện, hạ tầng ở một số khu vực ngoài đô thị lớn còn lạc hậu, gây khó khăn cho logistics và sản xuất quy mô lớn.

- Thiếu lao động chất lượng cao: Dù lao động dồi dào, Việt Nam vẫn thiếu hụt lao động có kỹ năng chuyên môn cao trong các ngành công nghệ, kỹ thuật và quản lý. Điều này làm giảm sức cạnh tranh so với các nước như Singapore hay Malaysia.

2.3. Cạnh tranh quốc tế và rủi ro kinh tế

-Cạnh tranh khu vực: Việt Nam phải cạnh tranh với các nước như Indonesia, Thái Lan và Philippines trong việc thu hút FDI. Các chính sách thuế tối thiểu toàn cầu (OECD) có thể làm giảm hiệu quả của ưu đãi thuế, ảnh hưởng đến dòng vốn FDI.

-Rủi ro kinh tế toàn cầu: Các biến động như lạm phát, suy thoái kinh tế hoặc xung đột thương mại Mỹ-Trung có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu và dòng vốn đầu tư vào Việt Nam.

2.4. Vấn đề môi trường và bền vững

-Ô nhiễm môi trường: Tình trạng ô nhiễm không khí và nước ở một số khu công nghiệp gây lo ngại cho nhà đầu tư, đặc biệt trong các ngành yêu cầu tiêu chuẩn môi trường cao. Theo Ngân hàng Thế giới, ô nhiễm gây thiệt hại khoảng 5% GDP hàng năm.

-Áp lực chuyển đổi xanh: Việc chuyển đổi sang mô hình kinh doanh bền vững đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là DNNVV, còn hạn chế về vốn và công nghệ.

2.5. Rào cản gia nhập thị trường

-Cạnh tranh nội địa: Một số ngành như thương mại điện tử, fintech hay ô tô có mức độ cạnh tranh cao, với các rào cản gia nhập như chi phí không chính thức, yêu cầu vốn lớn và sự thống trị của một số tập đoàn lớn (VD: VinFast trong ngành ô tô).

- Thiếu minh bạch: Một số doanh nghiệp phản ánh tình trạng thiếu minh bạch trong đấu thầu dự án hoặc phân bổ nguồn lực, gây bất lợi cho nhà đầu tư mới.

III. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP CẢ THIỆN MÔI TRƯỜNG KINH DOANH TẠI VIỆT NAM

1. Hoàn thiện khung pháp lý:

    -Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu thanh tra chồng chéo.

    *-Ban hành các văn bản hướng dẫn rõ ràng cho Luật PPP và các cơ chế chia sẻ rủi ro.

    *-Đảm bảo tính minh bạch trong đấu thầu và cấp phép dự án.

2. Đầu tư vào hạ tầng và lao động:

    -Tiếp tục nâng cấp hạ tầng giao thông, năng lượng và viễn thông ở các khu vực ngoài đô thị lớn.

    -Tăng cường đào tạo lao động chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao và sản xuất thông minh.

3. Thúc đẩy chuyển đổi xanh:

    -Cung cấp các gói hỗ trợ tài chính và công nghệ cho doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình bền vững.

- Tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm về môi trường.

4. Tăng cường hội nhập và cạnh tranh:

    - Tận dụng các FTA để thu hút FDI vào các ngành chiến lược như công nghệ, năng lượng tái tạo và y tế.

    - Đối phó với thuế tối thiểu toàn cầu bằng cách phát triển các ưu đãi phi thuế như hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D).

5. Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa:

    - Tăng cường tiếp cận vốn và công nghệ cho DNNVV thông qua các quỹ hỗ trợ và chương trình chuyển đổi số.

    - Giảm chi phí không chính thức thông qua cải cách hành chính và minh bạch hóa quy trình.

IV.ĐỐI VỚI HAI LĨNH VỰC CHÍNH LÀ SẢN XUẤT Ô TÔ VÀ NĂNG LƯỢNG MỚI

1. Lĩnh vực công nghệ ô tô

1.1. Thuận lợi

-Thị trường tiêu dùng tiềm năng:

 -Việt Nam có dân số hơn 100 triệu người, với tầng lớp trung lưu tăng nhanh (dự kiến chiếm 50% dân số vào 2030). Nhu cầu về ô tô, đặc biệt là xe điện (EV), đang tăng mạnh do thu nhập cải thiện và xu hướng tiêu dùng xanh.

 - Năm 2024, doanh số ô tô đạt khoảng 400.000 xe, trong đó xe điện chiếm khoảng 10%, tăng gấp đôi so với 2023.

- Chính sách hỗ trợ xe điện:Chính phủ Việt Nam khuyến khích phát triển xe điện thông qua các ưu đãi như miễn thuế nhập khẩu linh kiện, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện (từ 15% xuống 3% đến năm 2027) và hỗ trợ xây dựng trạm sạc.

 -Cam kết phát triển bền vững và giảm phát thải thúc đẩy các dự án sản xuất ô tô thân thiện môi trường.

-Sự dẫn dắt của doanh nghiệp nội:VinFast, một thương hiệu ô tô Việt Nam, đã đầu tư mạnh vào xe điện và công nghệ tự lái, với các nhà máy sản xuất hiện đại tại Hải Phòng. Sự thành công của VinFast trên thị trường quốc tế (Mỹ, EU) tạo động lực cho ngành công nghiệp ô tô trong nước.

 -Các hợp tác với các hãng công nghệ lớn (như Nvidia, Siemens) giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến trong sản xuất ô tô thông minh.

- Hội nhập quốc tế:Các hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA và RCEP tạo điều kiện xuất khẩu ô tô và linh kiện sang thị trường EU, Nhật Bản, Hàn Quốc với thuế suất ưu đãi.

 - Việt Nam đang thu hút FDI từ các hãng ô tô lớn như Toyota, Hyundai và BYD để xây dựng nhà máy sản xuất và trung tâm R&D.

- Chuỗi cung ứng phát triển:Việt Nam có mạng lưới công nghiệp phụ trợ đang phát triển, đặc biệt trong sản xuất linh kiện điện tử và pin lithium-ion, hỗ trợ ngành công nghệ ô tô.

1.2. Khó khăn

•  Cạnh tranh khốc liệt:Thị trường ô tô Việt Nam bị chi phối bởi các thương hiệu nước ngoài như Toyota, Honda và mới đây là BYD (Trung Quốc). Các hãng này có lợi thế về thương hiệu, công nghệ và nguồn vốn, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp nội như VinFast. Xe điện giá rẻ từ Trung Quốc đang thâm nhập mạnh, khiến các nhà sản xuất nội địa khó cạnh tranh về giá.

-Hạ tầng trạm sạc hạn chế: Mặc dù có kế hoạch phát triển, số lượng trạm sạc xe điện tại Việt Nam còn thấp (khoảng 2.000 trạm công cộng vào năm 2024), chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP.HCM. Điều này hạn chế sự phổ biến của xe điện, đặc biệt ở khu vực nông thôn.

-Thiếu công nghệ lõi: Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ cao (pin, chip điều khiển, hệ thống tự lái) từ nước ngoài. Chi phí nhập khẩu cao làm tăng giá thành sản phẩm, giảm sức cạnh tranh.

 -Năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) trong nước còn hạn chế, chưa đủ để tạo ra các đột phá công nghệ độc lập.

- Chi phí đầu tư lớn:Sản xuất ô tô, đặc biệt là xe điện, đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ cho nhà máy, chuỗi cung ứng và mạng lưới phân phối. Các doanh nghiệp nhỏ khó tham gia, dẫn đến sự phụ thuộc vào một số tập đoàn lớn.

- Thói quen tiêu dùng:Người tiêu dùng Việt Nam vẫn ưu tiên xe chạy xăng/dầu do giá rẻ hơn và thói quen sử dụng. Việc chuyển đổi sang xe điện cần thời gian và chiến dịch nâng cao nhận thức.

2. Lĩnh vực năng lượng

2.1. Thuận lợi

-Cam kết phát triển bền vững:Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, thủy điện nhỏ). Quy hoạch Điện VIII ưu tiên năng lượng sạch, với mục tiêu 47% công suất điện từ tái tạo vào năm 2030.

 - Các chính sách ưu đãi như giá mua điện cố định (FIT) và miễn giảm thuế cho dự án năng lượng tái tạo thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước.

-Tiềm năng năng lượng tái tạo: Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng mặt trời (khoảng 4-5 kWh/m²/ngày) và gió (tốc độ gió trung bình 6-10 m/s ở vùng ven biển). Các khu vực như Ninh Thuận, Bình Thuận và Tây Nguyên là điểm nóng cho các dự án điện mặt trời và điện gió.

 -Đến năm 2024, công suất điện mặt trời đạt khoảng 17 GW và điện gió đạt 7 GW, chiếm hơn 20% tổng công suất điện quốc gia.

-Hỗ trợ quốc tế:Việt Nam nhận được cam kết tài trợ từ các tổ chức quốc tế như JETP (Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng) với 15,5 tỷ USD để phát triển năng lượng sạch và giảm phụ thuộc vào than đá. Các nhà đầu tư từ EU, Nhật Bản và Hàn Quốc đang rót vốn vào các dự án điện gió ngoài khơi và công nghệ lưu trữ năng lượng.

-Nhu cầu năng lượng tăng cao:Tăng trưởng kinh tế nhanh (6-7% mỗi năm) và quá trình công nghiệp hóa làm tăng nhu cầu điện (dự báo tăng 8-10% mỗi năm đến 2030). Điều này tạo cơ hội cho các dự án năng lượng mới.

-Chuyển đổi số trong năng lượng: Ứng dụng công nghệ IoT, AI và lưới điện thông minh giúp tối ưu hóa quản lý năng lượng và giảm tổn thất truyền tải (hiện khoảng 6-7% so với hơn 10% cách đây một thập kỷ).

2.2. Khó khăn

- Hạ tầng lưới điện lạc hậu: Hệ thống truyền tải điện chưa đáp ứng được sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo. Nhiều dự án điện mặt trời và gió bị cắt giảm công suất do quá tải lưới, đặc biệt ở miền Trung. Đầu tư vào lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ năng lượng (battery storage) đòi hỏi vốn lớn và công nghệ tiên tiến, trong khi Việt Nam còn phụ thuộc vào nhập khẩu.

- Phụ thuộc vào than đá: Mặc dù chú trọng năng lượng tái tạo, than đá vẫn chiếm khoảng 30% sản lượng điện (2024). Việc giảm phụ thuộc vào than đá gặp khó khăn do chi phí chuyển đổi cao và áp lực đảm bảo nguồn cung điện ổn định.

- Khung pháp lý chưa hoàn thiện: Sau khi chương trình FIT hết hiệu lực (2021), cơ chế giá điện mới (như đấu thầu hoặc DPPA - mua bán điện trực tiếp) vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, gây chậm trễ cho các dự án mới.Quy định về điện gió ngoài khơi còn thiếu rõ ràng, làm giảm sự hấp dẫn với nhà đầu tư do chi phí đầu tư cao (khoảng 2-3 tỷ USD cho 1 GW).

- Rủi ro tài chính: Nhiều dự án năng lượng tái tạo đối mặt với rủi ro tài chính do chi phí vay vốn cao và thời gian hoàn vốn dài (10-15 năm). Các ngân hàng trong nước còn hạn chế về năng lực tài trợ cho dự án lớn.

-Tác động môi trường và xã hội: Các dự án điện gió và mặt trời lớn có thể gây tranh cãi về sử dụng đất và ảnh hưởng đến cộng đồng địa phương. Ví dụ, một số dự án ở Tây Nguyên bị phản đối do chiếm đất nông nghiệp. Điện gió ngoài khơi đối mặt với thách thức về tác động đến hệ sinh thái biển và ngành đánh bắt cá.

3. Đề xuất giải pháp

-Trong công nghệ ô tô:Phát triển hạ tầng trạm sạc, Chính phủ cần đẩy nhanh xây dựng mạng lưới trạm sạc công cộng, đặc biệt ở các khu vực ngoài đô thị, đồng thời khuyến khích tư nhân tham gia.

- Hỗ trợ R&D: Tăng đầu tư vào nghiên cứu pin, chip và công nghệ tự lái trong nước, hợp tác với các trường đại học và doanh nghiệp quốc tế.

- Khuyến khích tiêu dùng xe điện: Mở rộng các chương trình trợ giá, miễn phí đỗ xe hoặc giảm phí cầu đường cho xe điện để thay đổi thói quen tiêu dùng.

-Phát triển công nghiệp phụ trợ: Hỗ trợ DNNVV tham gia chuỗi cung ứng linh kiện ô tô, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Trong năng lượng:Nâng cấp lưới điện: Đầu tư mạnh vào hệ thống truyền tải và lưu trữ năng lượng, áp dụng công nghệ lưới điện thông minh để tối ưu hóa phân phối.

- Hoàn thiện khung pháp lý: Nhanh chóng ban hành cơ chế DPPA và đấu thầu giá điện minh bạch để thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi.

-Huy động vốn xanh: Tận dụng nguồn tài trợ quốc tế (JETP, ADB) và phát hành trái phiếu xanh để hỗ trợ các dự án năng lượng sạch.

-Giải quyết xung đột xã hội: Tăng cường tham vấn cộng đồng và đảm bảo lợi ích cho người dân địa phương trong các dự án năng lượng lớn.

IV. KẾT LUẬN.

Môi trường kinh doanh và đầu tư tại Việt Nam hiện nay mang lại nhiều cơ hội nhờ vào sự ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, lao động trẻ và các chính sách hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, những rào cản như thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu lao động chất lượng cao và áp lực từ cạnh tranh quốc tế vẫn là thách thức lớn. Lĩnh vực công nghệ ô tô tại Việt Nam được hưởng lợi từ thị trường tiêu dùng tăng trưởng, chính sách ưu đãi xe điện và sự dẫn dắt của VinFast, nhưng đối mặt với thách thức về hạ tầng trạm sạc, cạnh tranh quốc tế và công nghệ lõi. Trong khi đó, lĩnh vực năng lượng có tiềm năng lớn nhờ cam kết phát triển bền vững và nguồn tài nguyên tái tạo dồi dào, nhưng bị cản trở bởi lưới điện lạc hậu, khung pháp lý chưa rõ ràng và phụ thuộc vào than đá. Việc giải quyết các khó khăn này thông qua cải cách chính sách, đầu tư hạ tầng và hợp tác quốc tế sẽ giúp hai ngành này phát triển mạnh mẽ hơn, đóng góp vào mục tiêu kinh tế xanh của Việt Nam.

Để duy trì vị thế là điểm đến hấp dẫn, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thể chế, đầu tư vào hạ tầng và thúc đẩy phát triển bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp thu hút đầu tư mà còn đảm bảo sự phát triển lâu dài cho nền kinh tế.